> "Funeral Parade of Roses" and other Matsumoto’s experiences

Matsumoto Toshio

Méconnu en dehors de l’archipel, Matsumoto Toshio (1932 - 2017) est une figure centrale du cinéma japonais d’après-guerre. Théoricien incontournable des années 60, il participe à sa vivacité à l’heure de bouleversements politiques fondamentaux au Japon. Pionnier dans l’expérimentation, il ouvrira de nombreuses portes au cinéma dit expérimental. C’est en 1969 qu’il réalise le film qu’il lui survivra par delà les frontières : "Funeral Parade of Roses". C’est aussi à cette époque qu’il posera les balises de sa théorie du "néo-documentaire". Il en appelle à un cinéma dont la qualité quitte le seul domaine de l’objectivation de ce qui est filmé pour s’emparer de la confrontation entre le sujet-filmé et le sujet-filmant.
Dès 1992, il fréquente régulièrement la ville de Yamagata où il enseigne à l’université des Arts et du Design. Il participe régulièrement au festival où il est soit invité à des séminaires, soit invité à montrer ses films. On l’y entendit un jour clamer que le concept de néo-documentaire pouvait enfin s’épanouir grâce au festival de Yamagata.
Matsumoto Toshio est décédé l’an passé. Cette même année, le festival lui a rendu hommage.


Matsumoto Toshio

Ondanks het feit dat hij weinig bekendheid geniet buiten de archipel, is Matsumoto Toshio (1932-2017) een centrale figuur in de naoorlogse Japanse cinema. Als belangrijk denker van de jaren ’60 draagt ook hij zijn steentje bij tijdens het tijdperk van fundamentele politieke omwentelingen in Japan. Als pionier in het experimentele genre, zal hij verschillende poorten naar het genre openen of instampen. In 1969 maakt hij "Funeral Parade of Roses", de film die hem ook buiten de grenzen bekendheid zal opleveren. Het is in dat tijdperk dat hij de hoekstenen van zijn theorie, het ‘neo-documentarisme’ zal uitzetten. Hierbij verlaat hij het idee van de objectivering van dat wat gefilmd wordt om de confrontatie tussen het ‘gefilmde’ onderwerp en het ‘filmende’ onderwerp aan te gaan. Vanaf 1992 bezoekt hij meermaals de stad Yamagata waar hij doceert aan de universiteit van design en kunsten. Hij neemt er geregeld deel aan het filmfestival waar hij seminaries geeft en zijn films vertoont. Hij verklaarde er ooit dat het concept ‘neo-documentaire’ zich kon ontwikkelen en verspreiden dankzij het festival van Yamagata. Matsumoto Toshio is vorig jaar overleden, en in datzelfde jaar bracht het festival hem hulde.


Funeral Parade of Roses 薔薇の葬列

Univers du queer dans les quartiers de Ginza et Shinjuku à la fin des années 60. Une période remuante au Japon où l’on perçoit l’émergence d’une libération de la parole et des mœurs sur fond de crises politiques internes violentes et de l’apogée de la contestation sociale. C’est dans ce contexte que Matsumoto réalise son premier long métrage : une adaptation déroutante d’un Œdipe transgenre qui concrétise avec force et virtuosité son concept de néo-documentaire.
Nappé d’un noir et blanc brut et d’un montage virevoltant, "Funeral Parade of Roses" déshabille les bisbilles et autres luttes intestines qui gangrènent l’univers clos des bars queer. Eddie, interprété par la célébrité drag Shinnosuke "Peter" Ikehata, devient l’attraction majeure du milieu et tente de s’emparer de la gestion du bar phare de cette scène alternative, le "Bar Genet". La caméra sensuelle de Matsumoto se veut caresse quand elle approche l’épiderme frissonnant de tétons dévoilés, virevoltante aux heures de fêtes ou documentaire quand l’on quitte la diégèse pour partir à la rencontre du set et des acteurs. Peter y parle d’Eddie, de son incarnation, ses distances, ses ressemblances.
Tandis que le film à son tour se dévoile, c’est tout un jeu sur le cinéma et les mythes fondateurs - l’Œdipe mutant - qui s’impose et annonce, depuis son titre, que les joutes enjouées et cruelles se vivent dans l’inconscience du drame de leur fin à venir.
Des années que nous souhaitions vous présenter cette perle méconnue du cinéma mondial, la voici en 35mm !

07.04 > 20:30 + 15.04 > 20:00 + 22.04 > 18:00 + 27.04 > 20:00 + 29.04 > 22:00
Funeral Parade of Roses 薔薇の葬列

We bevinden ons in een queer-sfeer in de wijken Ginza en Shinjuku eind jaren ’60. In dit turbulente tijdperk van politieke en sociale onrust maakt Matsumoto zijn eerste langspeelfilm ; een wilde adaptatie van het Oedipus-verhaal waarbij hij met verve en punch zijn concept ‘neo-documentarisme’ onderstreept. De brute zwart-wit beelden en tumultueuze montage van ‘Funeral Parade of Roses’ grijpen de kijker bij de keel. Eddy, vertolkt door de populaire Shinnosuke ‘Peter’ Ikehata wordt de hoofdattractie in de wijk en probeert een iconische bar ‘Bar Genet’ in deze wijk in handen te krijgen. De sensuele camera van Matsumoto toont zich zachtaardig wanneer hij de ontblote tepels vastlegt, wispelturig tijdens de wilde feesten, of documentair wanneer hij de acteurs en de set opzoekt. Peter heeft het dan over zijn personage ‘Eddy’, de verschillen en gelijkenissen. De film blijkt een denkoefening over het spel van film en haar mythes.
We wilden deze verborgen parel al heel lang vertonen. Nu vonden we een goede gelegenheid hiervoor, en op 35mm nog wel !

07.04 > 20:30 + 15.04 > 20:00 + 22.04 > 18:00 + 27.04 > 20:00 + 29.04 > 22:00
Ginrin 銀輪
Ginrin 銀輪
Nishijin 西陣
Nishijin 西陣
Everything Visible Is Empty 色即是空
Everything Visible Is Empty 色即是空
Relation リレーション〈関係〉
Relation リレーション〈関係〉
Matsumoto’s Experiences

En écho à la séance d’ouverture du festival de Yamagata de 2017, nous vous proposons une sélection de courts métrages de Matsumoto Toshio. Pionnier de l’expérimentation au Japon, il entame sa carrière de réalisateur en 1955 par un film de commande pour la promotion du vélo, "Ginrin". Co-réalisé avec Jikke Kobo et Tsuburaya Eiji, "Ginrin" évoque les fantasmes d’un vélo. Un délire doux et coloré qui, selon le festival de Yamagata, ouvrira une nouvelle ère du cinéma expérimental nippon.
Documentaire d’avant-garde conçu pour la télévision "Nishijin" ambitionne d’évoquer les contradictions inhérentes à la lutte contre le pacte de sécurité liant USA et Japon par le prisme de la vie quotidienne du quartier des artisans de la soie de Nishijin à Kyoto. Ce travail documentaire très précis sera pourtant à l’origine du licenciement de Matsumoto par la télévision publique.
Bien plus tard, en 1975, il conçoit "Everything Visible Is Empty", un film qui explore le langage et son expression graphique sur le chant cinq fois répété du Sutra du cœur de la Mahayana Bouddhiste. Un jeu rythmique entêtant.
Nouvelle technique, nouvelle approche, dans "Relation", Matsumoto se joue de la vidéo et de l’insert pour manipuler le temps et l’espace et poser une réflexion visuelle à leurs sujets.

+ Ginrin [銀輪]

Matsumoto Toshio, Higuchi Genichiro & Yabe Masao, 1955, JP, 35mm, , 10'

+ Nishijin [西陣]

Matsumoto Toshio, 1961, JP, 16mm, vo st ang, 26'

+ Everything Visible Is Empty [色即是空]

Matsumoto Toshio, 1975, JP, 16mm, , 8'

+ Relation [リレーション〈関係〉]

Matsumoto Toshio, 1982, JP, 16mm, , 10'

07.04 > 19:00
Matsumoto’s Experiences

Als echo van de openingsvoorstelling op het festival van Yamagata in 2017, stellen we je een selectie kortfilms van Matsumoto Toshio voor. Als pionier van de experimentele cinema in Japan begon hij zijn carrière als regisseur met ‘Ginrin’ ; een promotiefilm voor het gebruik van de fiets uit 1955. Mee-geregiseerd door Jikke Kobo en Tsuburaya Eiji beeldt "Ginrin" de fantasmes van een fiets uit. Deze subtiele en gekleurde fantasie luidde volgens het festival van Yamagata en nieuw tijdperk in de Japanse experimentele cinema in. De avant-garde documentaire "Nishijin", gemaakt voor de televisie, wil de inherente contradicties in de strijd tegen het veiligheidspact tussen de VS en Japan blootleggen. Uitgangspunt hierbij is het dagelijkse leven in Nishijin, de wijk in Kyoto waar zijde vervaardigd wordt. Dit uiterst precieze documentaire werkstuk zal echter de aanleiding vormen voor het ontslag van Matsumoto bij de publieke omroep. Pas veel later, in 1975, maakt Matsumoto "Everything Visible Is Empty". In deze prent verkent hij de taal en de grafische expressie van de Sutra. Dit is een typische zangvorm die tot vijf maal gerepeteerd wordt door het boeddhistische koor Mahayana ; een indrukwekkend ritmisch spel. Nieuwe techniek, nieuwe aanpak lijkt het devies in “Relation” waarbij Matsumoto speelt met het gebruik van video en inserts om tijd en ruimte te manipuleren en om diens onderwerpen aan een visuele reflectie te onderwerpen.

+ Ginrin [銀輪]

Matsumoto Toshio, Higuchi Genichiro & Yabe Masao, 1955, JP, 35mm, , 10'

+ Nishijin [西陣]

Matsumoto Toshio, 1961, JP, 16mm, vo st ang, 26'

+ Everything Visible Is Empty [色即是空]

Matsumoto Toshio, 1975, JP, 16mm, , 8'

+ Relation [リレーション〈関係〉]

Matsumoto Toshio, 1982, JP, 16mm, , 10'

07.04 > 19:00
https://www.nova-cinema.org/spip.php?page=print&id_rubrique=2290&lang=fr