> Hard To Be a God

Alexei Yurievich Guerman

Réalisateur aussi important que méconnu du cinéma soviético-russe, Alexei Yurievitch Guerman démarre sa filmographie en 1967, qui comporte seulement six longs métrages. Après des débuts prolifiques malgré les ennuis avec l’autorité soviétique (un film tous les 2 à 5 ans jusqu’en 1976), les temps de réalisation s’espacent et son rythme ne laissera au Nova que deux occasions de sortir ses films. Après "Khroustaliov, ma voiture !", sortie principale du 30ème programme du cinéma (fin d’année 1999) et Grand Prix de l’Âge d’Or, c’est au tour de "Hard To Be a God", de hanter notre écran de son Moyen-Âge visqueux.
Révélateur de l’importance de son travail, son film de 1984 "Mon ami Ivan Lapchine", se retrouve en tête d’une liste des 10 meilleurs films soviétiques sélectionnés par un panel de critiques à l’occasion des 70 ans de l’URSS. Sorti de l’école de direction théâtrale de Leningrad (Saint Petersbourg), il démarre dans le cinéma au sein de Lenfilm, le plus vieux studio soviétique reconvertit en place forte des adeptes du cinéma dit d’auteur, et est confronté dès "Le septième compagnon" aux foudres du bureau de censure. C’est que Guerman et Svetlana Karmalita, sa femme, plus proche collaboratrice et co-scénariste, se plaisent à déconstruire les mythes fondateurs d’une URSS encore flamboyante.
Pas moins de trois films démarreront leur vie à l’index. Ingénieux et pugnace, Guerman parvient à voler l’une ou l’autre pellicule qu’il montre sous le manteau à des amis dignes de confiance. Si nécessaire, comme ce fut le cas pour "Mon ami Ivan Lapchine", il contourne les codes de la censure, offre aux regards des officiers des dossiers de production proprets, avec de beaux trams rouges qui parcourent fièrement une ville russe épanouie, pour au final en faire un film en noir et blanc à mille lieues des écrits… sinon pour insérer deux scènes en couleur et ainsi satisfaire à l’appellation d’origine imposée : « long métrage couleur ». Bel essai enterré par la censure, jusqu’à la Perestroïka à venir. Suite à une phase d’inactivité, il reprend du service à la faveur d’une co-production française. Ainsi naquit en 1998, 14 ans après son dernier film, "Khroustaliov, ma voiture !" avec un défi en tête : celui, à l’image des premiers auteurs soviétiques, de remodeler l’art du cinéma, tant il lui paraît abscons de perpétuer une pratique artistique qui vécut sous et par le régime. La Perestroïka signe aussi un début de reconnaissance internationale, avec des invitations dans de prestigieux festivals. Cette situation met à sa disposition des moyens financiers et la crédibilité nécessaire pour mettre en branle le chantier qui l’occupe en creux depuis 1964 : l’adaptation du roman des frères Strugatsky "Hard To Be a God".


Alexei Yurievich German

The Russian director Alexei German Yurievitch (1938 - 2013) started his film career in 1967. He made only six feature films. Graduated from the theatre school in Leningrad (St. Petersburg), Alexei German starts in Lenfilm, the oldest Soviet studio converted into a stronghold of art house films.
Until Perestroika, German faces censorship. Yet his 1984 film "My Friend Ivan Lapshin," is at the top of a list of the 10 best Soviet films selected by a panel of critics on the occasion of 70 years of the USSR. In 1998 he directed "Khrustalyov, My Car !" which also meant an international recognition which allowed him to realize his long term project, the adaptation of the novel of the Strugatsky brothers "Hard to Be a God."


Alexei Yurievich Guerman

Het filmoeuvre van Alexei Lourievitch Guerman, een even belangrijk als miskend regisseur in de Sovjet-Russische cinema, begint in 1967, en telt slechts zes langspeelfilms. Ondanks tegenwerking van de Sovjet-autoriteiten kent hij productieve debuutjaren (tot in 1976 brengt hij met een zekere regelmaat films uit), maar dan zwakt het tempo af. Dit maakt dat Nova slechts twee maal de gelegenheid had om zijn films uit te brengen. Na "Khrustalyov, My Car !", winnaar van de Age d’Or-prijs van het Filmmuseum in 1999 en eerste “echte” release van Nova in datzelfde jaar, is het nu aan de beurt aan "Hard to be a God", een film die ons naar de wrede middeleeuwen katapulteert.
Toen “My Friend Ivan Lapshin” in 1984 bovenaan de lijst van tien beste Sovjetfilms eindigde na selectie door een panel van filmcritici naar aanleiding van het 70-jarige bestaan van de USSR, bevestigde dit eindelijk het belang van Guermans werk. Na zijn opleiding als theaterregisseur in Sint-Petersburg, zette hij zijn eerste stappen in de cinemawereld bij Lenfilm, de oudste Sovjet-studio die een bolwerk van aanhangers van auteursfilm werd. Sinds "The Seventh Companion" had hij keer op keer te kampen met het censuur. Het is namelijk zo dat Guerman en Svetlana Karmalita, zijn vrouw, naaste medewerkster en co-scenariste, er plezier in schepten om de ontstaansmythen van een destijds nog steeds florissant Sovjet-Unie onderuit te halen.
Vanaf zijn eerste film, die het erfgoed van de revolutie van 1917 bekritiseerde, over "Trial on the Road" tot "Khrustalyov, my Car !" ontmantelde Guerman de manipulatie en het machtsmisbruik onder het Stalinisme. Niet minder dan drie van zijn films, de helft van zijn filmografie, stonden op de index. Ingenieus en strijdlustig, slaagde Guerman erin om bobijnen te ontvreemden en ze in het geheim aan zijn vertrouwelingen te tonen. Indien nodig, zoals het geval was voor "My Friend Ivan Lapshin”, omzeilde hij de gevestigde censuurcodes. Zo toonde hij aan de ambtenaren nette productievoorstellen, met mooie rode trams die trots door een ruime Russische stad rijden. Uiteindelijk maakte hij er een zwart-wit film van, verre van wat er over in het dossier geschreven stond... en voegde hij er slechts twee scènes in kleur aan toe, om alsnog aan de vereisten van een “kleurenlangspeelfilm” te voldoen. Een verdienstelijke poging, die helaas door de censuur begraven werd, tot de Perestrojka.
Na een poosje op inactief gestaan te hebben, werkte Guerman mee aan een Franse co-productie. Zo brengt hij in 1998, 14 jaar na zijn laatste film, "Khrustalyov, My Car !" uit met een duidelijk doel voor ogen : naar het voorbeeld van de eerste Sovjet-auteurs de filmkunst hervormen. Perestrojka betekende ook het begin van internationale erkenning met uitnodigingen voor prestigieuze festivals. Zijn nieuwe status verzekerde hem van de nodige financiële middelen en geloofwaardigheid om aan zijn grootste werk te beginnen waar hij zich indirect al sinds 1964 mee bezig hield : de verfilming van de roman “Hard To Be a God” van de gebroeders Strugatsky.


Arkady & Boris Strugatsky

Mus par la même dynamique qu’Alexei Guerman et nés peu de temps avant la seconde guerre mondiale, les frères Arkady et Boris Strugatsky sont unanimement reconnus comme les maîtres soviétiques de la littérature de science-fiction. Peu traduite en français, leur œuvre n’en est pas moins indirectement connue de tout cinéphile. "Roadside Pic Nic", leur roman le plus célèbre, n’est rien de moins que l’origine du "Stalker" d’Andreï Tarkovsky. Aussi concernés par les préoccupations sociales et sociétales de leur temps, les Strugatsky créèrent un univers – Noon - centré sur une planète Terre du 22ème siècle. Dans cet univers, l’homme nouveau s’épanouit dans une méritocratie communiste idéale, dirigée par des technocrates et des philosophes, où chacun occupe le travail de ses rêves. Les planètes qui peuplent cet univers sont autant de modèles déviants dans le reflet desquels se révèlent, flous, les travers d’une union soviétique bureaucratique et brutale, qui s’égare à mille lieues de l’idéal communiste. Une diversion ultime, qui dans un premier temps permet aux auteurs d’éblouir la censure. Rédigé en 1964, "Hard To Be a God" fait partie de cette série et s’ancre pleinement dans la tradition critique à peine voilée des auteurs. Un indice ? Don Reba, la brute autoritaire et fasciste, antagoniste premier de l’œuvre, est un anagramme à peine tronqué de Lavrentiy Beria, chef de la police secrète de Staline décédé peu de temps auparavant.


Arkady & Boris Strugatsky

Arkady and Boris Strugatsky, two brothers born just before WWII, are driven by the same passion that drove Alexei German. They are widely recognised as the masters of SF writing in the Soviet Union. Their work is indirectly known by every film buff, as their most popular novel ‘Roadside Pic Nic’ served as the inspiration for Andrei Tarkovsky’s ‘Stalker’.
The Strugatsky’s created their own distinct universe ‘Noon’ which they situate in the 22nd century. In this universe, the New Man evolves in an ideal communist meritocracy led by technocrats and philosophers. The other planets in this universe are all models of less developed societies which vaguely remind us of a bureaucratic and brutal Soviet Union which is miles away from the communist ideal. The Strugatsky brothers used this universe in which communism triumphed as a clever way to evade the Soviet censorship.
1964’s ‘Hard To Be a God’ is one of the novels from this Noon cycle and is a fine example of the hardly hidden critical tradition in which the authors worked. The name of the novel’s protagonist, an authoritarian fascistic brute called Don Reba, for example, is a fairly obvious anagram of Lavrentiy Beria, the terrifying chief of Stalin’s intelligence services, who had recently died at the time.


Arkady & Boris Strugatsky

De broers Arkady en Boris Strugatsky, geboren kort voor de Tweede Wereldoorlog, worden gedreven door dezelfde passie als Alexei Guerman. Ze worden algemeen beschouwd als de meesters van de SF-literatuur in de Sovjet-Unie. Hoewel weinig van hun werken in Nederlandse vertaling bestaan, is hun oeuvre onrechtstreeks toch gekend door elke cinefiel. Hun bekendste roman "Roadside Pic Nic" leverde de inspiratie voor Andrei Tarkovsky’s "Stalker". De Strugatsky’s, onder invloed van de sociale en sociologische bekommernissen en idealen van hun tijd, creëerden een eigen universum, Noon, dat in de tweeëntwintigste eeuw van de planeet Aarde gesitueerd is. In dit universum ontplooit de nieuwe mens zich in een ideale communistische meritocratie geleid door technocraten en filosofen, waar iedereen de job van zijn dromen heeft. De andere planeten in het universum zijn allemaal minder vergevorderde samenlevingsmodellen waarin we vaagweg een bureaucratische en brutale Sovjet-Unie herkennen die duizenden mijlen van het communistische ideaal afstaat. Het gebruik van een universum waarin het communisme getriomfeerd heeft en het ideaal is, liet de broers Strugatsky mooi toe de censuur te omzeilen. "Hard To Be a God" uit 1964 is een van de romans uit de Noon-reeks, en is een goed voorbeeld van de nauwelijks verhulde kritische traditie waar de auteurs deel van uitmaken. Zo is het hoofdpersonage Don Reba, een autoritaire fascistische geweldenaar, een nauwelijks verhuld anagram van Lavrentiy Beria, het gevreesde hoofd van Stalins inlichtingendienst die toen net overleden was.


Genèse

Ultime film pour un premier projet, le trajet du livre des Strugatsky vers les bobines de Guerman est probablement aussi tortueux que le film. Dès la sortie du livre, déjà, il rêve d’en réaliser une adaptation cinématographique... Noués dans le Leningrad des trois protagonistes de cette épopée, les contacts mènent à la conception d’un dossier déposé au comité de production cinématographique soviétique. Il est sèchement rejeté.
Dans les années 80, les Strugatsky collaborent à la mise en place d’une co-production germano-soviétique avec pour exigence non respectée d’avoir un réalisateur soviétique à la barre. Mais c’est Peter Fleischmann qui, en 1989, tourne cette première adaptation forcément particulière, d’emblée vomie par les frères et le clan Guerman. En 1991, Arkady rend l’âme. En 2000, Alexei Guerman trouve les moyens de produire sa fresque médiévale. Le tournage dure 7 années d’enfer perfectionniste et 6 années supplémentaires de post-production. En 2012 Boris Strugatsky meurt, Guerman l’année suivante. Les dernières touches apportées à cette phénoménale bobine le seront par Svetlana Karmelita et Alexei Guerman Junior.


Genesis

Zijn eerste project werd uiteindelijk zijn allerlaatste film. De weg van de roman van de broers Boris en Arkady Strugatsky naar de bobijnen van Alexei Guerman was al even bochtig als de film zelf. Toen het boek in 1964 verscheen, droomde Guerman al van een verfilming... Omdat de drie betrokkenen allen in het toenmalige Leningrad woonden, was contact snel gelegd, en ze dienden een aanvraag in bij het Sovjet-filmcomité. Die aanvraag werd verworpen.
In de jaren 80 werkten de Strugatsky’s mee aan een Duits-Russische coproductie met als vereiste een Sovjet-regisseur op de set, wat niet gerespecteerd werd. Zo kwam het dat in 1989 de Duitser Peter Fleischmann de eerste verfilming inblikte die – hoe kan het ook anders – op z’n minst eigenaardig te noemen is en uitgespuugd werd door de broers en Guerman zelf. In 1991 overleed Arkady Strugatsky. In 2000 vond Guerman de middelen om zijn middeleeuwse fresco te realiseren. Het draaien van de film zou zeven jaren duren, zeven zware jaren op zoek naar de ultieme perfectie, gevolgd door zes jaren van postproductie. In 2012 sterft Boris, en een jaar later Guerman. De film werd uiteindelijk afgewerkt door zijn vrouw en naaste medewerkster Svetlana Karmelita, en hun zoon, Alexei Guerman Junior.


Hard To Be a God Il est difficile d’être un Dieu

Une équipe de scientifiques est envoyée à Arkanar, capitale d’une petite planète proche de la Terre. Plongée dans un Moyen-Âge crasseux, elle refuse d’entrer dans une Renaissance dont l’écho lointain fut assourdit définitivement par l’éradication de la seule université. Parmi eux, Don Rumata, s’intègre à la population en incarnant la dernière engeance d’une lignée de demi-Dieux vénérés. Sous cette couverture, il se doit de parcourir les viscères d’Arkanar, en quête du docteur Budakh, dans le but de sauver ce qui resterait de connaissances dans ce royaume de la bouffonnerie génocidaire, où les têtes d’érudits roulent au rythme d’une interminable pluie battante.
Une voix off distille quelques rares informations, suivies d’indices pour planter le décor. Guerman nous plonge directement, durablement, dans ce monde qui ne pouvait être montré que dans ce noir et blanc peu contrasté et témoigner de ce cloaque humide, sale, et puant. Commence alors pendant près de trois heures un voyage au cœur de cet univers où la bêtise terre à terre régit tout. Hommes et animaux s’en remettent à leur sens premiers pour s’en sortir, et l’odorat reprend le dessus.
Pour respecter le code de déontologie du scientifique Rumata doit éviter d’interagir avec son environnement et ne peut ni tuer ni l’être. Seule la découpe d’oreilles lui permet de faire valoir ses incomparables talents de guerrier.
"Hard To Be a God" est orchestré par des plans séquences vertigineux et virtuoses, où des décors fourmillant de détails prennent vie lors de déplacements à la steadycam, face à laquelle les personnages, au hasard des plans, se confient ou, simplement, nous interpellent depuis ce monde étrangement familier et angoissant. Pas de figurants disait Guerman, mais d’innombrables personnages secondaires, la plupart du temps interprétés par des acteurs non professionnels, souvent recrutés dans des hôpitaux psychiatriques et que le tournage ne devait pas dépayser.
Cette œuvre profonde et drôle maîtrise une approche médiévale fantastique à des années lumières des niaiseries post-Tolkien. C’est plutôt Rabelais, Andrei Roublev et surtout Chaucer, Gilliam et les Monty Pythons que l’on retrouve. Un Moyen-Âge fantasmé et boueux en diable, fait de ceintures de chasteté et de parapluies blindés. Un humour féroce et pince sans rire témoigne de comportements d’une crétinerie abyssale à faire frémir. Une réponse par l’art viscéral et radical à l’obscurantisme sans fond, sans passer par l’Humanisme et son universalisme douteux.
Aucune musique de fond n’habille cette traversée. Seule nous apparaît celle que joue Rumata à partir d’instruments à vents médiévo-futuristes étranges, d’où il tire une musique atonale subversive qui résonne et fait écho aux instruments à cordes des grouilleux locaux, dont l’art populaire est la seule faible source de chaleur de ce film suintant l’automne pluvieux.
Plus de 13 ans furent nécessaire à la naissance de ce film majeur, terminé par le fils et la veuve de Guerman. Une sortie qui laisse perplexe la presse du monde entier, dont l’arsenal critique reste sans outils pour traiter d’un film sortant des canons confortables.

04.04 > 20:00 + 05.04 > 20:00 + 09.04 > 20:00 + 11.04 > 20:00 + 12.04 > 18:00 + 18.04 > 20:00 + 19.04 > 18:00 + 26.04 > 20:00 + 01.05 > 20:00 + 03.05 > 20:00 + 10.05 > 20:00 + 17.05 > 20:00
Hard To Be a God

On another planet in the 22th century, which is going through its own version of the Middle Ages, a group of historians from Earth live pretending to be average people. The main character, known as Don Rumata, is disgusted by cruelties he observes on an everyday basis but is prohibited by his superiors from interfering and possibly changing the natural course of history of the planet. The only thing the historians have a right to do is to protect and help a select few individuals who seem to be different from everybody else and can benefit the entire planet through their knowledge and ideas. Rumata has to find one of these people, Budakh, and rescue him from the hands of Don Reba, a grey cardinal ruling for a weak king and later, an insane tyrant.

04.04 > 20:00 + 05.04 > 20:00 + 09.04 > 20:00 + 11.04 > 20:00 + 12.04 > 18:00 + 18.04 > 20:00 + 19.04 > 18:00 + 26.04 > 20:00 + 01.05 > 20:00 + 03.05 > 20:00 + 10.05 > 20:00 + 17.05 > 20:00
Hard To Be a God

Ergens in de toekomst begeeft een team wetenschappers zich naar Arkanar, hoofdstad van een kleine planeet dichtbij de Aarde. Ze belanden er in een smeerboel die veel van de Middeleeuwen wegheeft en verlichting ontbeert – de enige universiteit werd er met de grond gelijk gemaakt. Don Rumata doorwaadt Arkanar als een soort halfgod, een ideale dekmantel om naar de illustere dokter Budakh op zoek te gaan die in de handen van de waanzinnige tiran Don Reba is gevallen. Budakh zou wel eens de laatste geleerde kunnen zijn van een koninkrijk waar de koppen van de intelligentsia rollen als op het ritme van de regen.
In “Hard to Be a God” smijt Alexei Guerman ons in de lauwe zwart-wit kleuren van een vuil, vochtig en stinkend universum. De reis is er één van drie uur, recht naar het land van dwazen waar mens en dier zich op hun meest primaire instincten moeten beroepen om aan de ledigheid te ontsnappen. Ratio is er niet in het open riool van Arkanar.
In overeenstemming met de deontologische code van de wetenschappen mag Don Rumata niet ingrijpen, en mag hij doden noch gedood worden. Enkel in het afhakken van oren zien we zijn krijgerspotentieel. In Arkanar redt men zich door zelfgekozen isolement.
Guerman orkestreerde zijn film met virtuoze lange plansequenties, en de vaak hallucinante decors werden met een steadycam gevat. Guermans camera is er één die stoutmoedig exploreert en zich bijtijds haast lukraak in de compositie werpt. De personages dwalen af of observeren ons. Figuranten zijn er niet in “Hard to Be a God”, maar wel talloze secundaire personages die haast allemaal door niet-professionele acteurs worden neergezet en van wie sommigen werden gerekruteerd uit psychiatrische instellingen. De draaidagen in Arkanar kwamen hen misschien niet al te bevreemdend over.
Dat dit zonderlinge werk werd gemaakt door een grootmeester in de fantastisch-folkloristische traditie mag niet verbazen. Guermans benadering put uit Rabelais, Bosch en Chaucer, en doet denken aan Tarkovsky, Gilliam en de Monty Pythons. Van de naïeve goedgelovigheid van de post-Tolkieniaanse aanpak lijkt hij lichtjaren verwijderd. Zijn stijl is rauw en radicaal, zijn film een antwoord op de pure idiotie van de mens die hij maar al te graag door de modder van zijn gestileerde Middeleeuwen sleurt.
Een off-stem geeft enkele zeldzame aanwijzingen. Achtergrondmuziek is er al helemaal niet te horen in deze helletocht. Enkel de subversieve atonale klanken die Rumata voortbrengt op vreemde futuristisch-middeleeuwse blaasinstrumenten laten de deuntjes weerklinken die de lokale bewoners op hun snaarinstrumenten te berde brengen. Hun volkskunst is de enige zwakke bron van warmte in een universum dat doordrenkt is van de zompige herfstregen.
De finale versie van de film kwam er na een zweetproces van dertien jaar. Na Guermans dood in 2013 maakten vrouw en zoon het titanenwerk af. De pers stond versteld toen “Hard to Be a God” uitkwam. Het lijkt wel of het kader waarin filmcritici opereren tot op de dag van vandaag ontoereikend is om een onvergelijkbare en niet te klasseren film eer aan te doen.

04.04 > 20:00 + 05.04 > 20:00 + 09.04 > 20:00 + 11.04 > 20:00 + 12.04 > 18:00 + 18.04 > 20:00 + 19.04 > 18:00 + 26.04 > 20:00 + 01.05 > 20:00 + 03.05 > 20:00 + 10.05 > 20:00 + 17.05 > 20:00
Es is nicht leicht ein Gott zu sein Hard to be a God / Un Dieu rebelle

La première adaptation de "Hard To Be a God", co-production franco-germano-soviétique, fut également un long processus, qui laissa toutes les parties sur leur faim à la fin des années 1980. Le film est un mélange de science-fiction et d’Heroic Fantasy passer à la moulinette germanique. Étrange étrange... Pour forcer le trait de ce déroutant récit, on insiste sur le mélange des genres : les terriens communiquent avec Don Rumata et sont à bord d’un vaisseau spatial en orbite ! Jean-Claude Carrière participe au scénario, Peter Fleischmann réalise, Jean-Claude Mézières conçoit les décors (très peu utilisés paraît-il) et l’on voit bien qu’on tente de marier Blockbusters, séries B 80’s et cinéma russe de l’époque (cf "Kin-dza-dza", montré au Nova il y a quelques années) avec un budget compliqué. On est très très loin du film de Guerman ! Si l’on est attentif, l’histoire originale des frères Strugatsky, transformée, se comprend à peu près. Le film réserve quelques bonnes surprises et ne manque pas d’intriguer : une ambiance 80’s vintage, des tentatives de folk futuriste (point commun avec la version de Guerman) et la présence de Werner Herzog font définitivement de ce film un Ovni ! Encore une boucle de bouclée, le film et ses déboires furent comparés pendant plusieurs années aux mésaventures de Terry Gilliam.

12.04 > 21:00 + 26.04 > 18:00 + 17.05 > 18:00
Es is nicht leicht ein Gott zu sein Hard To Be a God

De eerste verfilming van "Hard To Be a God", een Frans-Duits-Sovjetrussische co-productie, was een lang en moeizaam proces dat uiteindelijk eind jaren tachtig iedereen op zijn honger liet zitten. De film lijkt een mengeling van sciencefiction en Heroic Fantasy die door een Guermaanse molen is gehaald. Vreemd, zeer vreemd.
De complexe verhaallijn wordt verwarrend uitvergroot en er wordt gegoocheld met genres : de aardbewoners staan in contact met Don Rumata en bevinden zich in een ruimteschip in een baan rond de planeet ! De bekende scenarist Jean-Claude Carrière schreef mee, Peter Fleischmann regisseerde, stripauteur Jean-Claude Mézières ("Ravian") ontwierp de (blijkbaar zeer spaarzaam gebruikte) decors en het resultaat is een duidelijke poging om Blockbusters, B-reeksen uit de 80’s en de Russische cinema van die tijd (stijl "Kin-dza-dza", enkele jaren geleden nog getoond in Nova) te verzoenen met een beperkt budget. Met de film van Guerman heeft dit allemaal weinig te maken !
De aandachtige kijker zal het originele narratief van de gebroeders Strugatsky, zij het in een getransformeerde versie, nog min of meer herkennen. De film bevat enkele mooie verrassingen en is in elk geval zeer intrigerend : een vintage 1980er jaren sfeertje, futuristische folk (zoals in de versie van Guerman) en een cameo van Werner Herzog maken deze film tot een behoorlijk vreemde ufo in de bijt ! En om de cirkel rond te maken : het was een tijdje bon ton om het tegenvallende succes van deze film te vergelijken met de geflopte films van Terry Gilliam.

12.04 > 21:00 + 26.04 > 18:00 + 17.05 > 18:00
Es is nicht leicht ein Gott zu sein Hard To Be a God

The first cinema version of "Hard To Be a God", a Fench-German-Soviet coproduction, was the result of a long and difficult process which eventually disappointed everyone in the late 1980s. The film offers a weird mix of science-fiction and heroic fantasy in a kind of Germanic design. Very strange indeed.
The already confusing narrative is complicated even more by the different genres that are juggled around and blurred : the earthlings keep in touch with undercover observer Don Rumata from a space ship orbiting the planet he is exploring ! The script was written among others by the renowned Jean-Claude Carrière, Peter Fleischmann directed, cartoonist Jean-Claude Mézières ("Ravian") designed the set – all involved in a conscious attempt to reconcile Blockbusters, 80s B-series and contemporary Russisan cinema (style"Kin-dza-dza", as seen in Nova not long ago) with a restricted budget. All in all, however, the film does contain some beautiful surprises and on the whole makes for a very intriguing creation : the vintage 1980s atmosphere, the futuristic folk music (as in German’s version) and a cameo of Werner Herzog make this film into an enjoyably weird example of an already incongruous genre !

12.04 > 21:00 + 26.04 > 18:00 + 17.05 > 18:00
Muddy Medieval

La vision boueuse et obscurantiste du Moyen-Âge de Guerman fait immanquablement penser à celle de Terry Gilliam et des Monty Pythons. Avec un humour noir, nous assistons à la présentation sans concession d’un peuple misérable, veule et lâche, dont les rois et dirigeants sont incapables et peureux et le clergé malhonnête et ridicule. Ces éléments plongent leurs racines dans la littérature et une observation désabusée du réel.
Pour eux, que ce soit les frères Strugatsky, Lewis Caroll, Laurence Sterne, Chaucer, Rabelais ou Cervantes, l’art du roman permet de s’échapper par l’imagination pour mieux se prendre les pieds dans le réel et finir la face dans la boue, en proie à la bêtise rampante.


Muddy Medieval

Het modderige en duistere beeld van de middeleeuwen dat Guerman oproept doet onmiskenbaar denken aan Terry Gilliam en Monty Python. Hun gitzwarte humor, hun compromisloze visie op een miserabel, krachteloos volk met onbekwame koningen, angstige leiders en oneerlijke clerus... evenzoveel elementen die geïnspireerd zijn op litteratuur en op observatie van de ontgoochelende realiteit.
Of het nu gaat om de Strugatsky’s, Lewis Caroll, Laurence Sterne, Chaucer, Rabelais of Cervantes, volgens hen is de kunst van de roman een ontsnappingsmiddel waarmee men dankzij de verbeelding met beide voeten op de grond staat én met het aangezicht in de modder, ten prooi aan de voortschrijdende domheid.


Muddy Medieval

German’s muddy and obscurantist vision of the Middle Ages brings to mind the Middle Ages of Terry Gilliam and Monty Python. With black humor, they paint an uncompromising portrait of a miserable spineless people, with incapable and coward rulers and a dishonest and ridiculous clergy. These elements are rooted in literature and in a disillusioned observation of reality.
The Strugatsky brothers, Lewis Carroll, Laurence Sterne, Chaucer, Rabelais and Cervantes... For all of them the art of novel writing allows an escape through imagination in order to land with both feet in reality and to end up in the mud, plagued by rampant stupidity.


Monty Python and the Holy Grail Sacré Graal

Issu d’une écriture collective autour de la légende Arthurienne, "Sacré Graal" est l’une des comédies les plus cultes et les plus connues au monde. Elle est placée également sous le signe de Chaucer dans un Moyen-Âge fantasmé, sale, lâche et obscurantiste, mais remplis de gags, de jolies filles, de chansons et, surtout, d’outrances et d’absurde. Bien que les parties soient plus stimulantes que le tout, ce film est un objet cinématographique réussi, hilarant et précieux.
Les conditions de productions furent, là encore, aussi épiques que le scénario, et l’aventure marque les débuts à la réalisation de Terry Jones (spécialiste de Chaucer) et de Terry Gilliam. Comme chez Guerman, la mort et la boue sont au rendez-vous, notamment dans les célèbres scènes des collecteurs de cadavres ou des "Mud eaters" où d’extrêmement pauvres paysans, réduits à manger la terre, expliquent la lutte des classes et l’auto-gestion au Roi Arthur. Il paraît que les conditions de tournage auraient eu raison des nerfs du patient Michael Palin, qui allait pourtant remettre plus tard le couvert dans "Jabberwocky".

25.04 > 20:00 + 10.05 > 18:00
Monty Python and the Holy Grail

Als resultaat van een collectief schrijfproces rond de Arthurlegende, is “Monty Python and the Holy Grail” één van de meest befaamde cultkomedies aller tijden ! De vuile, waanzinnige en duistere Middeleeuwen die je in de film aantreft, verraden de vingerafdrukken van de vader van de Engelse literatuur Geoffrey Chaucer, maar lopen eveneens over van de gags, mooie meiden, liedjes en, vooral, overmaat en absurditeit. Hoewel de afzonderlijke delen vaak sterker uit de verf komen dan het geheel, blijft de film een bijzonder geslaagd, excentriek en hilarisch cinematografisch werkje. De productieomstandigheden van de film waren al even episch als het scenario, en het relaas betekende de overgang naar de regisseursstoel voor zowel Terry Jones (zelf een Chaucer-specialist) als Terry Gilliam. Net als bij Guerman komen de dood en veel modder er aan te pas, zeker in de bekende scènes van de lijkenronselaars of van de "mud eaters", waarin extreem arme boeren die modder eten om niet van honger om te komen, de klassenstrijd en het zelfbestuur haarfijn uitleggen aan Koning Arthur. Naar het schijnt zouden de omstandigheden tijdens het draaien van de film het geduld van Michael Palin serieus op de proef gesteld hebben, wat hem dan weer niet heeft belet om een aantal jaren later de hoofdrol te vertolken in "Jabberwocky".

25.04 > 20:00 + 10.05 > 18:00
Jabberwocky

Avec ce film, Terry Gilliam s’émancipe progressivement des Monty Python, tout en gardant un lien fort avec l’univers de ses compères. Michael Palin y tient le rôle principal, et on y retrouve l’esprit et certains gags du groupe. Pour le reste, même si l’humour est encore présent, on entre doucement dans l’univers onirique angoissant qui caractérise le cinéma de Gilliam. Les points communs avec "Hard to be a God" sont nombreux puisqu’on trouve dans ce film une ville boueuse, un château qui s’écroule, des costumes crasseux, des dirigeants minables et mauvais, des marchands, des Guildes agissant en lobbys, des excréments, de la pourriture, de l’urine, des crétins, de véritables gueules, une secte (ici masochiste), d’étranges machines, de la musique diégétique dégénérée, du sang, et un personnage principal qui sert de prétexte à explorer tout cela. Les références littéraires sont proches et le Jabberwocky sort d’un poème absurde de Lewis Caroll (récité par Ted Milton de Blurt, en marionnettiste !). Pour couronner le tout, Gilliam utilise à des fins épiques la musique du grand musicien russe Mussorgsky et ses évocation d’une Kiev médiévale.

25.04 > 22:00
Jabberwocky

Een luttele twee jaar na “The Holy Grail”, en ditmaal in z’n eentje, maakte Terry Gilliam zich geleidelijk los van de rest van Monthy Python, zonder daarbij de sterke link met het universum van zijn kompanen te verloochenen. Michael Palin duikt op in de hoofdrol, en ook de geest en sommige gags van het gezelschap vinden we weer terug. En toch, de humor mag dan wel intact gebleven zijn, de contouren van een dromerige en verontrustende wereld – zó typerend ondertussen voor het oeuvre van Gilliam – tekenen zich hier al geleidelijk af. Gelijkenissen met “Hard to be a God” op overschot : ook hier een modderige stad, een kasteel op instorten, ranzige kostuums, verachtelijke en ondermaatse machthebbers, handelaars, gildes die zich als lobbygroepen fungeren, uitwerpselen, rottigheid, urine, bloed, debielen, onwaarschijnlijke karakterkoppen, een sekte (hier masochistisch), vreemde machines, muziek van een andere planeet, en een hoofdpersonage door wie zijn ogen we dit alles verkennen. Literaire referenties zijn nooit veraf, bewijst ook de Jabberwocky zelf : die stapt regelrecht uit een absurd gedicht van Lewis Caroll, voorgedragen door Ted Milton van Blurt, als marionettenspeler ! Gilliams episch gebruik van de muziek van de grote Russische componist Modest Moessorgski die beelden van een middeleeuws Kiev weet op te roepen, spant de kroon.

25.04 > 22:00
Playback

Il rouspète, grogne, hurle et tape du pied. Lui, c’est ce cinéaste génial animé d’un perfectionnisme diabolique. Chaque élément du décor, chaque gueule renfrognée, ou encore toute présence de poils de barbe dans le cadre doivent être validés par Alexei Yurievich Guerman. Si sa femme supervise, elle se fait sèchement remettre à sa place quand elle ose outrepasser, même de loin, son autorité. Sa verve atteint également Leonid Yarmolnik, étincelante star en ces russes terres, qui incarne Don Rumata et possède également la gueulante dans sa panoplie de réactions épidermiques. Et dans le fond du cadre, des militaires attendent patiemment les indications pour activer leurs talents de figurant.
Capturé pendant le tournage de "Hard To Be a God" par un duo de réalisateurs helvético-russe - Antoine Cattin & Pavel Kostomarov -, ce portrait d’Alexei Guerman nous plonge dans l’envers du décor d’un film qu’on ne voyait plus venir. Ce film constitue une excellente mise en bouche pour ceux qui ne craignent pas les dévoilements, ou un complément fascinant, pour les spectateurs en quête de clés supplémentaires pour mieux appréhender les mystères de "Hard To Be a God". Si les phases introspectives des réalisateurs brisent le rythme du film, on se délecte de la découverte de l’extérieur du plateau de tournage, du processus de confection manuelle de la boue et, inlassablement, les éclats de voix qui animent le plateau.
Au delà du Guerman démiurge, "Playback" nous laisse entrevoir l’homme et ses intuitions extra-cinématographiques. En bref, une excellente introduction au réalisateur ainsi qu’à son ultime film.

05.04 > 18:00 + 19.04 > 21:00
Playback

Hij kankert, moppert, brult en stampvoet. Hij, dat is de geniale cineast die door een duivels perfectionisme wordt gedreven. Elk stukje decor, elke norse smoel, elk baardhaartje in het kader, moet de keurende blik van Alexei Yurievich Guerman ondergaan. Als zijn vrouw Svetlana bijspringt, zet hij haar droogweg op haar plaats wanneer ze haar boekje te buiten durft te gaan. Zijn brio laat zelfs Leonid Yarmolnik niet onverschillig, steracteur die Don Rumata incarneert in deze Russische grond, en die op zijn beurt ook een grote bek durft opzetten in dit arsenaal van emotionele reacties. Ondertussen, op de achtergrond in het kader, wachten militairen geduldig op aanwijzingen om hun talenten als figuranten te kunnen botvieren.
Gefilmd tijdens een draaiperiode van "Hard To Be a God" door het Zwitsers-Russische regisseursduo Antoine Cattin & Pavel Kostomarov, toont dit portret van Alexei Guerman de keerzijde van het decor van een film waarvan niemand dacht dat die ooit afgewerkt zou raken. “Playback” vormt het ideale voorproefje voor wie vroegtijdige plotonthullingen niet vreest, of een fascinerend achterafje voor wie op zoek is naar bijkomende elementen om het mysterie "Hard To Be a God" te ontrafelen. Zelfs al breken de introspectieve bespiegelingen van de regisseurs ietwat het ritme van de film, toch genieten we van de blik van buitenaf op de filmset, op de manuele productie van hopen modder en nog eens modder, en de onophoudelijke stemverheffingen die de set animeren.
Behalve een scheppende Guerman, laat "Playback" ons een glimp opvangen van de man en zijn buiten-cinematografische intuïtie. Kortom, een uitstekende aanzet tot kennismaking met de regisseur en zijn allerlaatste film.

05.04 > 18:00 + 19.04 > 21:00
Playback Dur d’être Dieu

Both a successful documentary about the filmmaking process and a resonant metaphor for the state of Russia today, its murky past and uncertain future, Antoine Cattin and Pavel Kostomarov’s “Playback” chronicles the attempts of director Alexei German to bring to term a long-cherished film project – an adaptation of the science-fiction novel “Hard to Be a God” by Arkady and Boris Strugatsky. In their own way, Cattin and Kostomarov filmed the same story : the “wild planet” is actually the film set of “Hard to Be a God”, and the God in question is, naturally, German, with his emotional peaks, impossible orders, and a level of abuse towards his film crew that has never been so crudely documented. The film is also a personal statement by the Swiss-born Cattin, a long-term resident in Saint Petersburg, of his ambivalent feelings towards his adopted second homeland.

05.04 > 18:00 + 19.04 > 21:00
http://www.nova-cinema.org/spip.php?page=print&id_rubrique=2089&lang=fr