> Harry Smith, American Magus

Harry Smith

Harry Smith (1923-1991) était un chercheur en tout et n’importe quoi : musicologie, anthropologie, magie, art, drogue, linguistique. Mais aussi un collectionneur de tout et n’importe quoi. De musique bien sûr, mais il a aussi rassemblé la plus grande collections d’avions en papier du monde et était LE spécialiste des figures en ficelles. C’était enfin un créateur autodidacte de tout et n’importe quoi : peintures, films, écrits. Toutes ses passions étaient poussées à l’extrême par une folie maniaque impressionnante. Retour sur le bonhomme, sa vie, son oeuvre, comme on dit.

Harry est fasciné dès son enfance par les tribus indiennes du Nord-Ouest de l’Amérique et les sciences occultes, l’ésotérisme, la cosmologie, l’alchimie et la sorcellerie. Ces passions lui feront découvrir l’existence de mondes ignorés, de cultures "underground" avant l’heure, que ce soit la culture traditionnelle indienne ou l’occulte. Il décide de documenter ces mondes sous toutes les formes imaginables, ce qui l’occupera toute sa vie. Il commence à enregistrer, photographier et décrire avec minutie les cérémonies des tribus qu’il fréquente et compile des dictionnaires de dialectes indiens. Il a 15 ans. Quelques années plus tard, il veut faire des films, mais n’a pas de caméra. Il innove donc simplement en peignant et grattant directement la pellicule, créant des résultats époustouflants. Ses films ne sont pas conçus comme des divertissements ou des oeuvres gratuites, mais comme des "études optiques", de l’alchimie audiovisuelle. Son intérêt pour le cinéma le rapprochera du milieu jazz et artistique avant-gardiste de San Francisco, où il fera des expériences hallucinogènes qui l’influenceront toute sa vie.
Harry Smith est surtout connu pour l’Anthology of American Folk Music parue en 1952, la compilation musicale la plus importante de l’Histoire. Pendant la Deuxième Guerre mondiale, il amasse des dizaines de milliers de 78-tours destinés à être fondus dans l’effort de guerre, sauvant ainsi un patrimoine dont personne n’avait encore conscience. Il a la chance de tomber sur un label de disques qui lui offre l’opportunité d’éditer, à partir de sa collection, ce qui allait devenir l’Anthology, une collection de 84 morceaux enregistrés entre 1927 et 1932, méticuleusement documentés, illustrés et référencés, présentés sur un format tout neuf : le 33-tours. Pour beaucoup, l’Anthology ouvrit la porte d’un monde inconnu, d’une culture oubliée, créant dans la foulée un véritable culte et préfigurant le revival folk, la beat-generation et la culture psychédélique, avec ses illustrations ésotériques. Harry Smith vit alors à New York et est au centre de l’avant-garde du milieu du XXe siècle. Il continuera ses enregistrements sonores en tous genres, ses expérimentations filmiques et ses créations diverses pendant quatre décennies, puis terminera sa vie comme "chamane en résidence" dans un institut d’études indiennes.


American Magus

Inutile de dire qu’une vie aussi trépidante et passionnante que celle d’Harry Smith valait la peine d’être documentée. Pourtant, jusque peu avant sa mort, il restait un personnage relativement méconnu, dans l’ombre de ses créations et des personnalités plus médiatiques de son entourage. Paola Igliori, poétesse, écrivaine, éditrice et réalisatrice italienne immigrée à New York dans les années 1980, le fréquenta, notamment au cours des derniers moments de sa vie. Elle lui consacra un livre en 1996, "American Magus : Harry Smith, A Modern Alchemist", qu’elle adapta en documentaire en 2001. Le livre, puis le film, furent les premiers vrais ouvrages biographiques majeurs consacrés à Smith, hommages passionnés et touchants, basés sur les moments partagés et des témoignages de proches. Le film présente de rares images de ses oeuvres diverses et de ses innombrables collections, dans un mélange kaléidoscopique d’archives et d’interviews d’Allen Ginsberg, Jonas Mekas, Robert Frank, DJ Spooky et bien d’autres. Un fascinant collage dans l’esprit d’Harry Smith.
Paola Igliori nous fera le plaisir de venir en personne présenter son film et ses souvenirs.

Une intéressante interview d’Allen Ginsberg réalisée par Paola en 95, à propos d’Harry Smith :

13.10 > 20:00
Heaven & Earth Magic + Early Abstractions

Peut-être moins connus du grand public que ses collections musicales, les films qu’Harry Smith réalisa entre les années 1930 et 1980 restent aujourd’hui des références dans l’avant-garde expérimentale. Il toucha bien sûr à toutes les techniques, innovant autant dans l’animation que dans la manière de montrer des prises de vue réelles, chaque film représentant des années de travail obsessionnel.
Ses premiers films, présentés dans la compilation "Early Abstractions" (1939-1956), sont de très courtes expérimentations visuelles d’un complexité remarquable, des peintures en mouvement dessinées directement sur pellicule. Ces films sont pensés comme des danses de figures géométriques colorées, d’abord imaginés en avec une bande son be-bop. Il remplaça plus tard leur accompagnement musical par l’album "Meet The Beatles !", prouvant que les images peuvent s’adapter à n’importe quels rythmes. Par la suite, il s’est attelé à de fastidieux projets de films avec des figures découpées, animées sur différents plans pour créer des effets tridimensionnels. "Heaven & Earth Magic" en est un exemple impressionnant. Le film est une sorte de récit de voyage entre conscient et inconscient, un trip halluciné et clairement lié à ce qu’il appelle "ses travaux d’alchimiste", à l’iconographie religieuse et au symbolisme magique. A partir de la fin des années 1960, il jouera sur la surimposition d’images réelles et aboutira à son projet monumental : "Mahagonny", réalisé entre 1970 et 1980, un film de plus de deux heures, quatre projections simultanées inspirées de l’Opéra de Kurt Weill et Bertolt Brecht. Mais ça, c’est encore une autre histoire.

+ Early Abstractions #1-5, 7, 10

Harry Smith, 1939-1956, US, 16mm, sans dial, , 23'

+ Heaven And Earth Magic Feature

Harry Smith, 1959-1961, US, 16mm, sans dial, , 66'

13.10 > 22:00
Early Abstractions #1-5, 7, 10
Heaven And Earth Magic Feature
Harry Smith

Harry Smith (1923-1991) was een onderzoeker in van alles en nog wat : musicologie, antropologie, magie, kunst, drugs, linguïstiek. Maar ook een verzamelaar van van alles en nog wat. Van muziek, natuurlijk, maar hij bezat eveneens de allergrootste collectie papieren vliegtuigjes en was DE specialist van figuurtjes in touw. Hij was autodidactisch ontwerper van van alles en nog wat : schilderijen, films, schrijfsels. Al zijn passies leefde hij tot in het extreme uit, gestuwd door een niet aflatende maniakale hartstocht. Een terugblik op het leven en werk van deze opmerkelijke figuur.

Harry is van kindsbeen af gefascineerd door de Indianenstammen van het Noord-Westen van de Verenigde Staten en geobsedeerd door occulte wetenschappen, esoterisme, kosmologie, alchemie en tovenarij. Deze passies laten hem onbekende werelden en ondergrondse subculturen ontdekken, zij het nu de traditionele Indiaanse cultuur of het occulte in al zijn verschijningsvormen. Hij besluit al deze werelden te documenteren, een werk dat zijn hele leven in beslag zal nemen. Op minutieuze wijze begint hij foto’s te maken van Indiaanse rituelen en stelt woordenboeken samen van Indiaanse dialecten. Hij is 15 jaar. Enkele jaren later wil hij films draaien, maar hij heeft geen camera. Hij innoveert dan maar door direct op de pellicule te krassen met verbazingwekkend resultaat. Hij vat deze films niet op als een aangenaam tijdverdrijf of gratuite werkjes, maar als "optische studies", een vorm van audiovisuele alchemie. Zijn interesse voor cinema brengt hem in contact met het jazzmilieu en de artistiek avant-gardistische scène in San Francisco, waar hij deelneemt aan hallucinogene experimenten die hem zijn hele leven zullen beïnvloeden.
Harry Smith is vooral bekend omwille van zijn "Anthology of American Folk Music", de belangrijkste muziekcompilatie over Amerikaanse volksmuziek ooit, verschenen in 1952. Tijdens de Tweede Wereldoorlog redt hij tienduizenden 78-toeren platen van de smeltovens en bewaart aldus een patrimonium waar niemand nog naar omkeek. Hij heeft het geluk om een platenlabel te vinden dat hem de kans biedt zijn collectie uit te geven. De Antology, 84 delen opgenomen tussen 1927 en 1932, wordt nauwkeurig van achtergrondinformatie, illustraties en referenties voorzien en uitgebracht op een nieuw formaat : de 33-toeren. Voor velen opent de Antology de deur naar een onbekende wereld en een vergeten cultuur. Rond deze werken ontstaat een ware cultus die de weg vereffent voor de folkrevival, de beat-generation en de psychedelische cultuur met diens esoterische illustraties. Harry Smith leeft dan in New York en staat in het centrum van de avant-garde van het midden van de 20ste eeuw. Gedurende meer dan vier decennia werkt hij verder aan geluidsopnames van alle genres, filmexperimenten en uiteenlopende creaties. Hij brengt zijn laatste levensdagen door als een "residerend sjamaan" in een faculteit voor Indiaanse studies.


American Magus

Onnodig te vermelden dat het boeiende leven van Harry Smith wel gedocumenteerd moest worden ! Nochtans was hij tot net voor zijn dood een relatief miskend personage dat in de schaduw stond van zijn creaties en van meer mediagenieke persoonlijkheden uit zijn entourage.
Paola Igliori, dichteres, schrijfster, uitgeefster en filmmaakster van Italiaanse afkomst emigreerde naar New York in de jaren ’80. Ze leerde hem kennen op het einde van zijn leven. Ze wijdde een boek aan hem in 1996, "American Magus : Harry Smith, A Modern Alchemist" dat ze verfilmde tot een documentaire in 2001. Boek en film waren de eerste belangrijke biografieën die aan Harry Smith gewijd werden, aangrijpende hommages gebaseerd op ontmoetingen met Smith en getuigenissen van zij die hem na stonden. De film toont zeldzame beelden van zijn uiteenlopende oeuvre en zijn ontelbare collecties, in een caleidoscopische mengeling van van archieven en interviews met Allen Ginsberg, Jonas Mekas, Robert Frank, DJ Spooky en vele anderen. Een fascinerende collage in de geest van Harry Smiths oeuvre.

Paola Igliori komt de film zelf voorstellen en ontmoet het publiek.

Een interessant interview van Paola met Allen Ginsberg over Harry Smith uit ’95 :

13.10 > 20:00
Heaven & Earth Magic + Early Abstractions

Misschien nog minder gekend door het grote publiek zijn de films die Harry Smith maakte tussen de jaren ’30 en ’80. Nochtans zijn het ware referenties in de wereld van de experimentele avant-garde. Natuurlijk verkende hij allerlei technieken, en was hij zowel op gebied van animatie als camerabeeld innoverend. Elke film staat gelijk aan jaren van obsessioneel werk.
Zijn eerste films vertonen we in de compilatie "Early Abstractions" (1939-1956). Het zijn zeer korte visuele experimenten die getuigen van een opmerkelijke complexiteit, schilderijen in beweging direct op film aangebracht. Deze films zijn bedacht als choreografieën van gekleurde geometrische figuren op bebop muziek. Later vervangt hij hij de muzikale omlijsting door het album "Meet The Beatles !" waarmee hij bewijst dat de beelden zich kunnen aanpassen aan eender welk ritme. Vervolgens waagt hij zich aan arbeidsintensieve films met uitgeknipte personages geanimeerd op verschillende plans om driedimensionale effecten te bekomen. "Heaven & Earth Magic" vormt hier een geslaagd voorbeeld van. De film is een soort reisverhaal tussen het bewuste en het onbewuste, een hallucinogene trip, duidelijk gelinkt aan zijn interesse voor alchemie, religieuze iconografie en magisch symbolisme. Op het einde van de jaren ’60 speelt hij met de superpositie van reële beelden en beëindigt hij zijn monumentale project "Mahagonny" gemaakt tussen 1970 en 1980, een film van meer dan 2 uur : vier simultane projecties geïnspireerd op de opera van Kurt Weil en Bertolt Brecht. Maar dat is nog een ander verhaal...

+ Early Abstractions #1-5, 7, 10

Harry Smith, 1939-1956, US, 16mm, sans dial, , 23'

+ Heaven And Earth Magic Feature

Harry Smith, 1959-1961, US, 16mm, sans dial, , 66'

13.10 > 22:00
Early Abstractions #1-5, 7, 10
Heaven And Earth Magic Feature
https://www.nova-cinema.org/spip.php?page=print&id_rubrique=1000&lang=fr