> Entre deux tours : bêtes et méchants

Tous les cinq ans, la république française frappe les esprits par le caractère quasi-monarchique de son système présidentiel. Et, vu de la Belgique, les débats politiques lors de la campagne électorale prennent souvent les allures d’un impressionnant spectacle… Voilà pourquoi, en cette période d’entre deux tours, nous allons nous intéresser à quelques grandes figures de la première époque du journal bête et méchant "Charlie Hebdo" (1970-1982) — à travers plusieurs films consacrés à Cavanna, Reiser, Siné et Choron —, afin de mieux mesurer la distance parcourue dans cette proclamée patrie des Droits de l’Homme depuis lors (et singulièrement en comparaison avec la seconde époque du même titre, entamée en 1992), en termes de liberté d’expression, de subversion, de provocation, de bon et de mauvais goût, de politiquement correct, de censure… En clôture de cette programmation, nous montrerons deux films traitant eux aussi de politique française mais en regardant celle-ci notamment à travers le prisme de la politique… équatorienne et béarnaise !


Om de vijf jaar komt de Franse Republiek met haar quasi-monarchale karakter van het presidentiële systeem uitgebreid aan bod. En vanuit Belgisch standpunt neemt het politieke debat tijdens de verkiezingscampagnes vaak de allures aan van een overdonderend schouwspel... Daarom nemen we, in deze periode tussen twee verkiezingsrondes, enkele illustere figuren onder de loep uit de eerste periode van Charlie Hebdo, die toen nog trots “bête & méchant” in het vaandel droegen (1970-1982). Aan de hand van verschillende films over de tekenaars Cavanna, Reiser, Siné en Chroron belichten we de evolutie van dit weekblad en de weg die het aflegde in het land dat de wieg van de Mensenrechten wordt genoemd. En dat op het vlak van vrijheid van meningsuiting, revolutie, provocatie, goede en slechte smaak, politieke correctheid, censuur... Om dit programma af sluiten, tonen we twee films die ook de Franse politiek belichten... maar voornamelijk vanuit de Pyreneeën en Ecuador !


Cavanna, jusqu’à l’ultime seconde, j’écrirai

Des deux co-fondateurs de Hara-Kiri et de Charlie Hebdo, François Cavanna était le moins "excentrique" ; c’était également un homme attachant et une plume prolifique. Le professeur Choron avait fait l’objet d’un documentaire à la fin de sa vie, pour faire le tour il restait donc à se pencher sur celle de Cavanna ; c’est à ce travail que se sont attelés le journaliste Denis Robert et sa fille Nina. En compagnie de cet homme qui - sans le savoir lors des prises de vue - vivait ses derniers jours, c’est à l’histoire de ce journal qui changea la presse française que les réalisateurs nous convient. Histoire close par la disparition du titre au début des années 80. Si Choron refusera de faire partie du retour de Charlie hebdo en 1992, Cavanna lui, en sera. Il le regrettera, comme il nous le raconte dans ce film. Alors que le repreneur, Philippe Val, s’enrichit et rejoint les mondains journalistiques parisiens, Cavanna et sa vie modeste continuent de jouer de la plume, dans le journal qu’on lui a volé, jusqu’à l’ultime seconde.

En présence de Denis Robert et Nina Robert.

27.04 > 20:00
Cavanna, jusqu’à l’ultime seconde, j’écrirai

Van de twee medeoprichters van Hara-Kiri en Charlie Hebdo was François Cavanna de minst excentrieke : hij was evenzeer een intrigerende persoonlijkheid en een verwoed schrijver. Professeur Choron was aan het einde van zijn leven het onderwerp geweest van een documentaire, het was dan ook niet meer dan correct om dat ook voor Cavanna te doen. Journalist Denis Robert en zijn dochter Nina hebben dat werk op zich genomen. In het gezelschap van deze man die – zonder het te weten tijdens de opnames – zijn laatste dagen beleefde, wordt het verhaal gedaan van het tijdschrift dat de Franse pers veranderde. Een verhaal dat afgesloten werd door het verdwijnen van het blad begin jaren 80. Wanneer Choron weigert om deel uit te maken van de heroprichting van Charlie Hebdo, in 1992, zal Cavanna er wel staan. Hij zal het zich beklagen, zoals hij vertelt in de film. Terwijl de nieuwe oprichter Philippe Val er financieel wel bij vaart en opgenomen wordt in de beau monde van de Parijse journalistiek, blijft de bescheiden Cavanna tot de laatste seconde vlijmscherpe stukken schrijven voor het tijdschrift dat hem ontstolen werd.

In het bijzijn van Denis Robert en Nina Robert.

27.04 > 20:00
French Cult Philosophy

Voici enfin un film cultissime que nous n’avions encore jamais osé projeter en séance nocturne. Casting pompeux, budget démesuré, scénario niais, dialogues cornichonesques, réalisation arrogante mêlant philosophie de supermarché, érotisme kitsch et effets spéciaux ratés, absence totale de rythme et de sens du récit… C’est, de l’aveu même de son réalisateur, "un beau film, qui lui ressemble", tandis que certains y voient plutôt un nanar qu’ils n’hésitent pas à qualifier de "plus mauvais film de l’histoire du cinéma" ! À savourer ensemble, comme le spectacle d’une prétentieuse montgolfière qui se dégonfle sous nos yeux, entre une introduction de Noël Godin (chroniqueur littéraire à "Siné Mensuel") et une lecture de haïkus de Michel Onfray par Guillaume Maupin. Une séance de haute tenue culturelle, assurément !

En présence de Noël Godin, chroniqueur littéraire à "Siné Mensuel".

28.04 > 22:00
French Cult Philosophy

Dit is nu eens een supercultfilm die we nog nooit hebben durven vertonen tijdens een nocturne. Pompeuze casting, buitensporig budget, krankzinnig scenario, stompzinnige dialogen, een arrogante regie die consumerfilosofie, ero-kitsch en stuntelige special effects combineert, totaal gespeend van ritme en verhaalgevoel... Naar zeggen van de regisseur zelf is het “een mooie film, die op hem lijkt”, terwijl anderen er eerder een rotprent in zien die ze zonder aarzelen tot “slechtste film uit de filmgeschiedenis” uitroepen. Te genieten in groep, zoals het tafereel van een bombastische luchtballon die voor onze ogen leegloopt, tussen een introductie van Noël Godin (literair recensent bij Siné Mensuel) en een voorleessessie van haiku’s van Michel Onfray door Guillaume Maupin. Een high-brow cultureel feest, dat staat buiten kijf !

28.04 > 22:00
Le crayon entre les dents : Jean-Marc Reiser

1976. Jean-Marc Reiser est âgé de 34 ans. Indissociable du célèbre humour bête et méchant lancé par "Hara Kiri" et "Charlie Hebdo", Reiser est notamment connu pour son personnage du Gros Dégueulasse. Tendre, féroce, corrosif, il sait mieux que quiconque croquer les mœurs des classes populaires, comme celles qui viennent chaque année passer leurs vacances à Blankenberge. C’est lors d’une visite de Reiser sur les plages de cette station balnéaire que la RTBF filme le portrait du dessinateur pour la série "Le crayon entre les dents". Il y dessine et analyse le spectacle qui lui est offert sur la digue, la plage, le camping… Le tout croqué sur le vif par un crayon anar impertinent, mais jamais cynique.

En présence de Jean-Pierre Berckmans, réalisateur.

29.04 > 19:00
Le crayon entre les dents : Jean-Marc Reiser

1976. Jean-Marc Reiser is 34 jaar oud. Hij is onmisbaar voor de boosaardig dwaze humor die geïntroduceerd werd door "Hara Kiri" en "Charlie Hebdo", en vooral bekend voor zijn personage “Gros Degueulasse” (Vette Smeerlap). Teder, woest, wrang, hij weet beter dan wie ook de zeden van de populaire klassen te fileren, zoals van wie elk jaar zijn vakantie in Blankenberge doorbrengt. Het is tijdens een bezoek van Reiser aan deze parel aan de kust dat de RTBF een portret filmde van de tekenaar voor de reeks ’Le crayon entre les dents’. Hij tekent en analyseert het schouwspel dat zich afspeelt op de dijk, het strand, de camping... Het wordt allemaal terstond op de korrel genomen met een anarchistisch en genadeloos potlood, maar nooit cynisch.

29.04 > 19:00
Choron dernière

"Choron est né pauvre. Il est mort pauvre. Il a vécu comme un riche. Somptueux, généreux, honnête. Vous connaissez beaucoup de patrons à qui il est arrivé d’habiter dans une cave pendant que ses anciens employés pétaient dans la soie ? Pas primable, pas décorable, ininvitable à l’Élysée, le Choron. Grandiose" (Delfeil de Ton). Tourné sur plusieurs années jusqu’à la mort de Georges Bernier alias le Professeur Choron et même après, ce film dessine le portrait du sulfureux et subversif grand oublié du nouveau "Charlie Hebdo", celui qui a fondé le journal en 1971 avec Cavanna, mais qui a été gommé de la photo de famille par l’équipe qui le reprit en 1992. Pierre Carles et Eric Martin ne s’en cachent pas : la motivation première de leur film est de rendre à Choron ce qui appartient à Choron, de lui faire justice en réalisant le portrait haut en couleurs de ce provocateur qui bravait les interdits et la morale de son époque, en contraste avec certains de ses anciens acolytes qui ont rentré leurs griffes.

En présence d’Eric Martin, co-réalisateur du film et co-auteur avec le Professeur Choron du livre "Tout s’éclaire" (2001).

29.04 > 21:00
Choron dernière

“Choron werd arm geboren. Hij is arm gestorven. Hij leefde als een rijke. Weelderig, genereus, eerlijk. Kennen jullie veel bazen die in een kelder hebben moeten wonen terwijl hun oud-werknemers lagen te ruften in zijden lakens ? Niet te eren, niet te onderscheiden, niet uit te nodigen op het Élysée, de Choron. Grandioos.” (Delfeil de Ton) Gedraaid over verschillende jaren, tot aan zijn dood en zelfs nog erna, schetst deze film een portret van de verbitterde en subversieve Georges Bernier, alias “le Professeur Choron”, de grote vergetene van Charlie Hebdo, dat hij samen met Cavanna oprichtte. Hij werd echter uit de familiefoto gegomd door de ploeg die het tijdschrift in 1992 nieuw leven inblies. Pierre Carles en Eric Martin steken het niet onder stoelen of banken : het hoofddoel van de film is om Choron te gunnen wat Choron toekomt, hem recht te doen met een idiosyncratisch portret van deze provocateur die de taboes en de moraal van zijn tijd aanvocht, in tegenstelling tot sommigen van zijn vroegere medestanders, die hun klauwen terug introkken.

In aanwezigheid van Eric Martin, coregisseur van de film en coauteur met Professeur Choron van het boek "Tout s’éclaire" (2001).

29.04 > 21:00
Mourir ? Plutôt crever !

Belle-fille de Siné, la cinéaste Stéphane Mercurio (dont nous avions programmé le très beau documentaire sur l’univers carcéral, "À côté") a profité de ce lien familial pour réaliser un film sur l’homme du "journal mal élevé", un dessinateur tendre-féroce aux principes bien ancrés, ayant pris parti pour tous les opprimés, et contre les nantis de tous poils. Athée, anti-flics, anti-armées, anticolonialiste, ami des chats, pataphysicien, fou de jazz et de salsa, Siné s’est lié d’amitié avec Prévert, a pris fait et cause pour les Algériens pendant la guerre d’Algérie, a fait de Malcolm X le parrain de sa fille, mais s’est parfois trompé et le reconnaît d’ailleurs volontiers. Il est filmé ici à ses 80 ans (quelques années avant son décès en 2016), toujours enragé et récemment viré de "Charlie Hebdo" par Philippe Val, pathétique épisode qui le verra rebondir en créant "Siné Hebdo" puis "Siné Mensuel".

En présence de Jean-Jacques Rue, chroniqueur cinéma de "Siné Mensuel" (le journal qui fait mal et ça fait du bien).

28.04 > 20:00
Mourir ? Plutôt crever !

Als schoondochter van Siné heeft de cineaste Stéphane Mercurio (van wie we al de zeer mooie documentaire “À côté” programmeerden, over het gevangeniswezen) kunnen gebruikmaken van die familieband om een film te maken over deze man van dit “ journal mal élevé” (onbeleefde tijdschrift). De woest-tedere tekenaar houdt vast aan zijn principes, kiest partij voor alle onderdrukten en trekt van leer tegen machthebbers van eender welke signatuur. Atheïst, anti-politie, anti-leger, antikoloniaal, kattenliefhebber, patafysicus, gek van jazz en salsa, en bevriend met Prévert. Siné koos de kant van de Algerijnen tijdens de Algerijnse oorlog, maakte Malcolm X peter van zijn dochter, maar beging soms ook vergissingen en erkende die openlijk. Hier wordt hij gefilmd op zijn 80ste, enkele jaren voor zijn dood in 2016, en nog steeds boos om zijn recente ontslag uit Charlie Hebdo door Philippe Val. Een triestig gebeuren, waar hij zich tegen zal afzetten met de oprichting van Siné Hebdo en Siné Mensuel.

In het bijzijn van Jean-Jacques Rue, de filmrecensent van "Siné Mensuel".

28.04 > 20:00
On revient de loin Opération Correa #2

Depuis 2007 en Équateur, le gouvernement de Rafael Correa a refusé de payer une partie de la dette publique, a récupéré la souveraineté sur ses ressources naturelles face aux multinationales, et a mené des politiques de redistribution ayant diminué la pauvreté et les inégalités. Désespéré par la politique française, Pierre Carles est admiratif et part visiter ce qu’il voit comme un nouvel Eldorado. En 1998, dans "Pas vu pas pris", son premier film, Pierre Carles s’était fait prédire par le présentateur Jacques Chancel : "Vous verrez, vous aussi, un jour, vous côtoierez les grands de ce monde". Vingt ans plus tard, cette prophétie se réalise : en Équateur, l’adepte de la critique des médias tutoies le président équatorien, lui tape sur l’épaule et embarque dans son avion personnel ! Mais il voyage avec son amie Nina Faure, qui s’avère plus critique sur le régime de Rafael Correa. En sillonnant le pays, les deux personnages sont confrontés à des cas de conscience dont ils tirent des leçons parfois opposées : l’un voudrait que Correa vienne retaper la France, l’autre s’interroge sur la nécessité d’un homme providentiel…

En présence de Nina Faure (sous réserves).

30.04 > 17:00
On revient de loin Opération Correa #2

Sinds 2007 heeft de regering van Rafael Correa in Ecuador geweigerd om een deel van de overheidsschuld te betalen, heeft ze het zeggenschap over haar natuurlijke grondstoffen teruggevorderd van multinationals, en heeft ze een politiek van herverdeling gevoerd en daarmee armoede en ongelijkheid verminderd. Pierre Carles heeft er veel bewondering voor, ontmoedigd als hij is door de Franse politiek, en hij trekt naar wat hij beschouwt als het nieuwe El Dorado. In zijn eerste film "Pas vu pas pris", uit 1998, liet Carles zich voorspellen door presentator Jacques Chancel : "U zult het zien, u zult ook, op een dag, zij aan zij staan met de groten der aarde". Twintig jaar later komt deze voorspelling uit : in Ecuador staat deze mediacriticus op vriendschappelijke voet met de president, klopt hem op de schouder en vliegt mee in zijn persoonlijk vliegtuig ! Maar hij reist samen met zijn vriendin Nina Faure, die zich kritischer opstelt tegenover het regime van Correa. Terwijl ze het land doortrekken, worden beiden geconfronteerd met gewetensproblemen waaruit ze soms tegenovergestelde lessen trekken : de ene wil dat Correa Frankrijk komt redden, de andere vraagt zich af of de figuur van de reddende engel wel nodig is...

In aanwezigheid van Nina Faure (o.v.).

30.04 > 17:00
Un berger à l’Élysée

Revenu bredouille d’Équateur, dans le sens où il n’a pas réussi à convaincre Rafael Correa de se présenter aux élections présidentielles hexagonales, Pierre Carles a-t-il fini par transposer ses derniers espoirs politiques sur un député béarnais conservateur ? Quelle est la part de mise en scène et de documentaire dans ce nouveau projet mené en compagnie de Philippe Lespinasse ? Une chose est sûre : le sujet de leur film est un candidat qualifié à l’élection présidentielle, qui n’est passé ni par l’ENA, ni par Sciences Po mais par… le lycée agricole de Pau Montardon. Ancien berger, fils de petit paysan pyrénéen, cet élu atypique dans le paysage politique se bat pour le maintien des services publics mais aussi de petites ou moyennes exploitations agricoles sur ces terres touchées par l’exode rural. Il s’est fait notamment connaître pour avoir effectué une grève de la faim de 39 jours afin d’éviter la délocalisation d’une usine de la vallée d’Aspe. Comment compte-t-il "retaper la France" ? Nous en saurons plus grâce à la projection inédite d’une version de travail (non-définitive).

En présence de Philippe Lespinasse, co-réalisateur du film et chroniqueur à "Siné Mensuel".

30.04 > 20:00
Un berger à l’Élysée

Pierre Carles is uit Ecuador teruggekomen met lege handen, hij heeft Rafael Correa immers niet kunnen overtuigen om deel te nemen aan de verkiezingen in Frankrijk... Zal Carles zijn laatste hoop dan laten rusten op de schouders van een plaatselijke conservatieve afgevaardigde ? Welke rol speelt de mise-en-scène en de documentaire in dit nieuwe project, met medewerking van Philippe Lespinasse ? Een ding is zeker : het onderwerp van hun film is een kandidaat die wel gekwalificeerd is om deel te nemen aan de verkiezingen, die echter noch de École Nationale d’Administration heeft doorlopen, noch het Instituut voor Politieke Wetenschappen, maar wel... de landbouwschool van Pau-Montardon. Deze zoon van een kleine landbouwer in de Pyreneeën was vroeger herder en is nu een ongewone verkozene in het politieke landschap die zich inzet voor het behoud van openbare diensten, maar ook van kleine of middelgrote landbouwinitiatieven in de streken die getroffen werden door de vlucht van het platteland. Hij liet zich voornamelijk opmerken door een hongerstaking van 39 dagen om de delokalisatie van een fabriek in de Aspevallei te verhinderen. Hoe denkt hij Frankrijk te redden ? We komen er meer over te weten dankzij deze niet eerder vertoonde projectie van een niet-definitieve werkversie.

In aanwezigheid van Philippe Lespinasse, coregisseur van de film en columnist in "Siné Mensuel".

30.04 > 20:00
Cartoon Circus

Pour Benoît Lamy ("Home Sweet Home", "La vie est belle", etc.) comme pour Picha (auteur de longs métrages d’animation comme "La honte de la jungle" ou "Le chaînon manquant"), "Cartoon Circus" est un tout premier film. Leur sujet ? Un hymne à la liberté des caricaturistes de presse, dans cette époque marquée par la guerre du Vietnam, le mur de Berlin, l’entrée des chars russes en Tchécoslovaquie… Une plongée documentaire dans le monde de la BD, dont une bonne partie fut tournée avec l’équipe de "Charlie Hebdo", dans le minuscule local de ce journal contestataire qui venait de naître, suite à l’interdiction de "Hara Kiri" en novembre 1970. On y retrouve Topor, Reiser, Siné, Gal, Cavanna, Willem, le professeur Choron, Cabu, Wolinski… et l’ambiance qui a caractérisé la belle époque de cette presse libre et irrespectueuse. Bien loin des réunions de rédaction de la presse classique, ici, tout en dessinant, on philosophe, on s’engueule, on blague, on mange, on fume et on trinque !

En présence de Bonbon Lamy.

29.04 > 20:00
Cartoon Circus

Zowel voor Benoît Lamy ("Home Sweet Home", "La vie est belle", etc.) als voor Picha (regisseur van langspeelanimatiefilms als "La honte de la jungle" en "Le chaînon manquant") is "Cartoon Circus" een debuutfilm. Hun onderwerp ? Een lofzang op de vrijheid van karikaturisten in de pers, tijdens de periode die getekend werd door de oorlog in Vietnam, de Berlijnse muur, het binnenvallen van Russische tanks in Tsjecho-Slowakije... Deze documentaire springt recht in de wereld van de strip, met een goed deel dat gedraaid werd met de ploeg van "Charlie Hebdo" in het minuscule lokaaltje van het subversieve tijdschrift dat net geboren was als gevolg van het verbod op "Hara Kiri" in november 1970. We herkennen Topor, Reiser, Siné, Gal, Cavanna, Willem, le professeur Choron, Cabu, Wolinski... en de sfeer die tekenend was voor deze hoogdagen van de vrije en respectloze pers. In niets gelijkend op klassieke redactievergaderingen, wordt er hier getekend, gefilosofeerd, gescholden, gegrold, gegeten, gerookt en geklonken !

29.04 > 20:00
http://www.nova-cinema.org/spip.php?page=print&id_rubrique=2227